Teknolojinin cinsiyeti olur mu?

Tüm cinsiyet rollerinden arındırılmış robotlar ve yapay zeka teknolojileri üretmek mümkünken neden bildiğimiz cinsiyet kalıpları arasında sıkışmış olanlarla karşı karşıyayız dersiniz?

Yazı : Reyhan Güneş
Fotoğraf: Eric Helgas

Bildiğiniz gibi ilerleyen yıllarda robotlar ve yapay zeka teknolojisi hayatımızın önemli parçası olacak. Hem günlük hayattaki yardımcılarımız hem de iş dünyasındaki rakiplerimiz olmaya aday bu teknolojiler hızla gelişirken konuyu farklı açılardan ele almak bugün yaşanan olumsuzlukları geleceğe taşımamak adına oldukça önemli. Bu olumsuzlukların başında teknoloji dünyasında karşılaştığımız cinsiyetçi roller yer alıyor.
Telefon operatörlerinden toplu taşıma araçlarında sonraki durağı anons eden seslere kadar günlük hayatımızın çeşitli noktalarında kadın sesinin kullanıldığına şahit oluyoruz. Konu hak aramak olduğunda bir türlü dikkate alınmayan kadınların sesi, hizmet sektörünün farklı alanlarında sıkça kullanılıyor. Bu nedenle kullandığımız bankayı aradığımızda veya herhangi bir operatöre bağlandığımızda karşımıza bir kadın sesinin çıkmasını bekliyoruz. Tarih boyunca karşımıza çıkan bu eğilim, bugün de beklentilerimizi şekillendiriyor ve içinde bulunduğumuz teknoloji çağı aracılığıyla gelecek nesillere aktarılıyor.

Beyaz Ekranın Bize Anlattıkları
Manchester Metropolitan Üniversitesi'nde Film Çalışmaları dersleri veren Amy Chambers, sinema sektöründe sık sık kadın karaktere sahip yapay zekaları ve robotları ana erkek karaktere hizmet ederken izlediğimizin altını çiziyor. Bu gözle baktığımızda Her (Aşk) filmindeki Samantha, Blade Runner'daki (Bıçak Sırtı) Joi ve Spider Man: Homecoming'deki (Örümcek Adam: Eve Dönüş) Karen, ilk etapta listeye ekleyebileceğimiz isimlerin başında geliyor. Sinemada art arda sıralanabilecek onlarca kadın yapay zeka karşılığında erkek tarafından seslendirilen örnekler bir elin parmağını geçmiyor. (2001: A Space Odyssey-2001: Bir Uzay Destanı filmindeki Hal 9000 gibi.) Yaratılan kadın karakterlerle kıyasladığımızdaysa bunların pek çoğunun daha zeki, irade ve güç sahibi olduğunu söyleyebiliriz. Marvel filmlerini izleyen çocuklar, kadın ve erkeğe dair cinsiyet rollerini özümsemeye başlıyor.

Sinema sektöründe sık sık kadın karaktere sahip yapay zekaları ve robotları ana erkek karaktere hizmet ederken izliyoruz.

Üretim Süreci Erkeklerin Elinde
Jama International Medicine tarafından yapılan bir araştırma, yapay zekaların üretim sürecindeki başka bir noktanın altını çiziyor. Yapılan araştırmayla Siri de dahil olmak üzere dört ayrı sanal asistanın kalp krizi ve fiziksel ağrılar gibi durumları algılayıp konuyla ilgili cevap verip hızla yardım sağlarken tecavüz ve ev içi şiddet gibi konuları yanıtsız bıraktığı bilgisine ulaşılmış. Araştırmacılar bu durumu, teknolojik cihazların büyük çoğunluğunun erkekler tarafından üretiliyor oluşunun sonucu olarak yorumluyor. Bazı şirketler çeşitliliği artırmak ve bu cinsiyetçi kalıpları ortadan kaldırmak adına teknolojilerini daha fazla dil, aksan ve seslendirme seçenekleriyle sunsa da teknoloji üretimi aynı düşünce kalıplarına sahip insanların elinde olduğu sürece benzer durumlar yaşanmaya devam edecek gibi görünüyor. Bilim insanlarının bu noktada kendine "Teknolojik cihazların cinsiyet kalıplarına ihtiyacı var mı" diye sorması gerekiyor. Amazon tarafından üretilen Alexa, kullanıcılarına hizmet verirken kadın sesiyle iletişim kurmak zorunda mı? Daha mekanik veya cinsiyeti anlaşılamayan bir ses de aynı görevi yerine getiremez miydi? Teknoloji üretim alanında daha fazla kadının yer alması, Hollywood dünyasında kadınların hem kamera arkasında hem kamera önünde daha esaslı rollere sahip olması ortaya çıkan bu tabloyu değiştirme yolunda en etkili adım olacağa benziyor. Bizlereyse feminizm kavgamızı hayatın her alanında daha kuvvetli şekilde sürdürmek düşüyor.


Bilim-Kurgu evrenindeki senaryolar, bilim dünyasına ilham veriyor ve toplumun her kesiminden bireylerin algısını şekillendiriyor.

BİZE ULAŞIN